BiH

Bosna-Hersek Bağımsızlığı ve Aliya İzzetbegoviç'in Önemi

Aliya İzzetbegoviç’in başında bulunduğu Demokratik eylem partisi kurulduğu ilk günden beri Yugoslavya içi veya dışında olsa bile toprak bütünlüğü olan demokratik bir Bosna Cumhurriyeti için mücadele etmiştir. Cumhurbaşkanı İzzetbegoviç Yugoslavya’nın hayatta kalması ve demokratikleşmesi onun barışçıl bir krizin çözümünün temel unsuru oduğu görüşündeydi. Bundan dolayı aktif bir şekilde YFSC’nin başkanlık çalışmalarına katıldı. Bu toplantılarda eski Yugoslav krizinin hep başarısızlıga uğrayan barışçıl çözüm bulunmaya çalışılıyordu. Son çaresi Cumhurbaşkan Aliya İzzetbegoviç ve Makedonya Cumhurbaşkanı Kiro Gligorov sorunun çözülmesi için Yugoslavya”nın o zamanki federal sisteminin asimetrik federal sistemine yani federal sisteminden bağımsız devletler topluluğuna geçmilesi öngörülen ortak siyasi platformun harekete geçirmeye çalışıyorlardı. Bu plan pozitif olarak değerledirilmesine rağmen Belgrad ve Zagreb’in izlediği yıkıcı politika tarafıından yıkıldı. Krizin barışçıl bir şekilde çözülmesine katkıda bulunması için Bosna Hersek hükümeti Bosna’dan er ve yedek asker Hırvatistan’a karşı süren savaşa gönderilmemesi kararı getirdi.

17. Aralik 1991. yilinda Avrupa Topluluğu’nun Brüksel Deklarasyonu temel olarak alan Bosna Hersek Meclisi 20. Ocak 1992. yllında bağımsızlık bildirgesi kabul etmistir. Referandum sorusu şuydu ‘Boşnak, Sırp, Hırvat ve diğer milletlerin ve vatandaşların eşitliği ve toprak bütünlüğü olan bağımsız bir Bosna Hersek kabul ediyor musunuz?’

29. Şubat 1992. senesinde yapılan referandumda halkın 63,95%'i oy kullananlardan 99,00%'u Bosna Hersek bağımsızlığına 'evet demiştir'. Bosna Sırpların liderleri bu referandumu reddetmişlerdir.

O dramatik dönemde Bosna Hersek Cumhurbaşkanı İzzetbegoviç kendi ilk önemli uluslararası irtibaatı kurmuştur. Onun ilk önemli buluşma Avusturya ziyareti sırasında Viyena'da Birleşmiş Milletleri eski sekreteri Kurt Valdheim ve Avusturya Dışişleri Bakanı Alois Mock ile buluşmasıydı. Bundan sonra İran, Türkiye ve Amerika Birleşmiş Devletleri'ni ziyaret etmiştir. Roma'da düzenlenen Avrupa Topluluğu Bakanlar toplantısında katıldıktan sonra Papa II. Jan Pol onu kabul etmiştir.
Bundan sonra Belgrad'daki Sırp Ortodoks Patrikhanesi ruhani lideri Pavle'yi ziyaret etmiştir.
Bosna Hersek Cumhurbaşkanı İzzetbegoviç bütün bu ziyaretlerden yararlanarak eski Yugoslavya ve özellikle Bosna Hersek'te yaşanan ağır krizin acil olarak barışçıl bir şekilde çözülmesini vurgulamıştı.

Bosna Hersek ile ilgili genel bilgiler:

Başkenti: Saraybosna
Alanı: 51.209,2 km2
Nüfusu: 4.354.911 (1991 yılında yapılan son nüfus sayımı verileri).

Halk: Boşnaklar, Sırplar, Hırvatlar,

En alçak noktası: Neum kıyı kenti (deniz seviyesinden 0 m)
En yüksek noktası: Magliç Dağı (deniz seviyesinden 2.386 m)
Deniz kıyısı: Neum şehrindeki 21.2 km'lik uzunluğu olan sahil şeridi.

Komşu ülkeler: Hırvatistan Cumhuriyeti (kuzey, batı ve güneybatı sınırı)
Sırbistan Cumhuriyeti (doğu sınırı)
Kara Dağ Cumhuriyeti (güneydoğu sınırı)

Resmi diller: Boşnakça, Sırpça, Hırvatça
Resmi yazı: Latin, Kiril

Para: Boşnak Markı (BAM)
Para değeri: 1 € = 1,95583 BAM

Bayrak:                                           Arması:

 

   

 

Bosna Hersek'e karşı saldırılar

6.Nisan 1992. yıllında yayınlanan referandum sonuçlarına göre Avrupa Topluluğu Bosna Hersek'i bağımsız bir devlet olarak kabul etmiştir ve bir gün sonra Amerika Birleşmiş Devletleri aynı politikayı izledi. Aynı gün Bosna Sırp lideri Radovan Karadziç ve Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Miloşeviç Saraybosna'yı kuşatarak uluslararası kamuoyu tarafından bağımsızlığı tanınan Bosna Hersek'e karşı askeri saldırı harekete geçirmişler.
Askeri saldırı altındaki ağır şartlara rağmen Aliya İzzetbagoviç’in başında bulunduğu Bosna Hersek Cumhurbaşkanlığı’nın getirdiği karara göre Savaş Hükümeti ve Bosna Hersek ordusu kurulmuştur.
Cumhurbaşkanlığın kuşatılmış Saraybosna'da kalması en önemli kararladan biriydi.
Aliya lzzetbegoviç toprak bütünlüğü, multietnik, vatandaşları eşit ve tarihi toprak sınırları olan Bosna Hersek için mücadele etmiştir.

 

 

Geçeğin zaferi ve Bosna Herseğin devam etmesi

Bosna Hersek'te olup biten gerçeklerin ortaya çıkması için Cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç’in gösterdiği büyük çaba, savaş alanında Bosna ordusunun gosterdiği ilerlemeler, düşman taraflarında askeri moralin bozulması ve BM himayesi altında ilan edilen güvenli alan Srebrenitsa’da yaşanan soykırım, Tuzla’nın Meydan şehir merkezi ve Saraybosna’nın Markale adlı Pazarında Sırp çetniklerin yaptığı katliamı, Avrupa ve ABD başına yeni hükümetlerin gelmesinden dolayı Eylül 1995 yılında NATO güçlerinin müdahelesinin sebebi olduğundan savaş kendi son dönemine getirildi. Savaş 21. Kasım 1995. yılında Dayton Barış Anlaşması’nın imzalamasıyla sona erdirildi.

Bosna Hersek Cumhurbaşkanı İzzetbegoviç'in hayatındaki en zor anlar Dayton Barış görüşmeleri sırasında olmuştur. Kendi tuttuğu günlükte ‘müzakereleri sürdürmek kararların getirmesi anlamına gelir, kararın getirilmesi bir insana düşen en zor iştir. Benim sorunum şuydu, ne iyi bariş kazanamadım ne de iyi savaş sürdürebildim’ diye yazdı. Yirmi gün sonra, Amerıkan başkanı Bill Clinton’un arabuculuğuyla barış anlaşması imzalandı. Bu anlaşmayla Bosna Hersek’in kendi sınırları içerisinde devlet özelliği bir kez daha onaylandı. Barış Anlaşması 14. Aralık 1995.senesinde Paris’te imzalandı.

 

Siyasal yapısı

1995. yılında imzalanan Dayton Antlaşması’na göre, Bosna Hersek’in toprağı idari anlamda yüzölçümün 51%’ini kapsayan Federaoyon, 49%’unu kapsayan Sırp Cumhuriyeti ve Brçko adlı ufak bölgesine ayırıldı.

İdari bölünmeler içinde, Bosna Hersek Federasyonu (1994. Washington Antlaşmasına göre.) toplam on kanton adlı idare birimlerine ayrılmıştır. Ayrıca, Bosna Hersek içinde (hem entiteler hem de Brçko bölgesinde) tolam 147 belediye bulunmaktadır. Belediyeleri saymadan bu idari birimlerin kendi yasama, yürütme ve yargı organları (parlamento, hükümet, mahkemeler gibi), büyük şehirleri ve başkentleri bulunmaktadır.

Her idari birimi kendi iktisadi stratejilerini kuruyor, yasaları getiriyor, politikalar sürdürüyor ve kendi idare sitemine bakıyorlar.

İki entitesi olan idari düzeyin üstünde Bosna-Hersek devlet idare düzeyi bulunmaktadır. Bosna Hersek temsilciler ve milletler meclisine ayırarak ikili parlamenter demokrasi sistemine sahiptir. Bosna Hersek hükümeti, Bakanlar Kurulu ve bunun başında bulunan başkandan oluşmaktadır. Bakanlar Kurulu dokuz bakanlıktan oluşur